Weerbaarheid vergroten
door Wim de Rooij foto Dick Sluijter
Het was een drukbezochte contactmiddag aan de Dordtse Vissersdijk Beneden. Pieter-Jaap Aalbersberg, opgegroeid in het Rotterdamse Hoogvliet, hield er een indrukwekkende lezing over de bedreiging van de nationale veiligheid en wat dat voor ons betekent. Zijn we daar eigenlijk wel klaar voor? Vroeger hadden we de Bescherming Bevolking, maar hoe is het heden ten dage geregeld? Tijdens de lezing van Aalbersberg kwam steeds meer naar voren dat hierin verbetering moet komen, omdat het al verder dan twee voor twaalf is.
Aalbersberg kennen we als korpschef van IJsselland en Amsterdam, maar vooral als Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. In de laatste functie werd hij begin dit jaar opgevolgd door Marc Kuipers en nu werkt Aalbersberg naar zijn pensioen toe. De weerbaarheid van de Nederlandse bevolking of eigenlijk het ontbreken daarvan liep als een rode draad door de lezing. Aalbersberg gaf aan dat in tien jaar tijd veel veranderd is. Oorlogen worden niet meer gevoerd vanuit verdediging, maar om de macht te vergroten. De sociale media vergroten de polarisatie. Polarisatie levert ook electoraal gewin op, beloont zich. Kijk maar naar de politiek. Ook het wereldtoneel is veranderd. De internationale rechtsorde verandert snel en ook dat vraagt om een herpositionering. Kijk alleen maar naar de gewijzigde verhouding tussen de Verenigde Staten en Europa. Rechtsstatelijkheid in de fysieke wereld heeft altijd aandacht en onderhoud gevergd. Het wordt hoogtijd dat we ook organiseren voor de digitale wereld.
Naast fraude en misbruik neemt ook de desinformatie sterk toe. Providers ontkennen tot op heden hun morele en juridische verantwoordelijk. Dat moet anders. Aalbersberg maakte de vergelijking met heling in de fysieke leefwereld. Providers moeten bewust worden gemaakt dat ze het ontregelen van de samenleving faciliteren. Dat is in een virtuele wereld zonder grenzen nog niet zo eenvoudig, met name ook omdat de VS op dit terrein er uiterst liberale opvattingen op na houdt. Desinformatie is voorlopig dus meer en meer van invloed op ons leven. Het zorgt er ook voor dat bijvoorbeeld jeugdigen op hun zolderkamertje anoniem radicaliseren. Elke vorm van toezicht en controle ontbreekt. Binnen twee weken kan iemand radicaliseren en nog eens twee weken later in staat zijn om geweld toe te passen.
Ook de bedreigingen zijn groter geworden. Nederland is inmiddels door corona en ook de oorlog in Oekraïne een kwetsbaar land geworden. We hebben een ‘just in time ’economie, waardoor er nauwelijks nog voorraden worden aangehouden. En met de zelfredzaamheid van huishoudens is het ook slecht gesteld. Te veel wordt er gedacht dat de overheid het wel regelt. Maar nieuwe dreigingen dienen zich aan. Denk aan een grote stroomuitval van enkele weken, al dan niet door sabotage. Na een stroomuitval van zestien uur zijn al 15 miljoen varkens dood. Corona drukte ons met de neus op de feiten, bijvoorbeeld met betrekking tot het beperkt aantal IC-bedden. Inmiddels is dat aantal zelfs weer afgeschaald. Maar denk ook aan de wateroverlast in Spanje van de afgelopen weken en de bosbranden, die zich deze zomer weer aandienen. En de desinformatie, cyberaanvallen en sabotages zullen steeds meer van zich laten horen. En tenslotte ook de datacommunicatie, waarin alles aan elkaar geknoopt is. Zo was er ooit een storing in de brandstofvoorziening op Schiphol, waardoor de luchthaven zelfs moest sluiten.
De Veiligheidsregio’s hebben niet de voorzieningen en middelen zoals bijvoorbeeld vroeger de BB. De betekent dat zelfredzaamheid en samenredzaamheid belangrijker zijn. We kennen allemaal al het noodpakket, maar je kunt zelfredzaamheid ook organiseren met een buurt-App. In 2026 wijst de overheid (gemeenten met de Veiligheidsregio’s) noodsteunpunten in de wijken aan. Deze hebben tot functie om in geval van een calamiteit te voorzien te voorzien in actuele informatie, eerste ondersteuning, stroom, water en andere basisvoorzieningen. Het zijn echter geen opvanglocaties voor overnachtingen.
Maar de boodschap is dat de burger zich meer en meer bewust moet zijn dat de eerste verantwoordelijkheid bij hem/haar zelf ligt. Als ander voorbeeld werd genoemd dat in Scandinavië 70% van de bevolking reservist is in het leger. Mede door de geografische ligging is de bewustwording daar vele malen hoger