door Wim de Rooij
Henk Stroeve noemt de razzia op 10 en 11 november 1940, waarbij 52.000 mannen tussen de 17 en 40 jaar oud onder dwang werden afgevoerd, een verzwegen tragedie. Een tragedie, omdat gezinnen uit elkaar werden gerukt en de mannen onder erbarmelijke omstandigheden in Duitsland aan het werk werden gezet. En ‘verzwegen’ omdat er nauwelijks over werd gepraat. Toen niet en later ook niet. Jan Willem Cleijpool, één van de initiatiefnemers voor het monument op de Parkkade, kreeg de informatie pas toen zijn ouders overleden waren. En in huize De Rooij was het destijds niet veel anders. Onze vader sprak er nooit over, maar heeft het destijds wel allemaal aan het papier toevertrouwd. Dat kregen wij pas te zien toen hij was overleden.
Het is alweer de derde keer dat Stroeve een presentatie geeft in de Ridderkerkse Oudheidkamer. Eerder gaf hij presentaties over de wederopbouw van Rotterdam en nu die over de razzia. In maart is er nog een presentatie over de razzia. Het verhaal van de razzia’s is inmiddels wel bekend en dankzij alle geschiedschrijvingen kan een goed beeld worden geschetst van ‘Action Rosenstock’ met het hoofdkwartier in het Scheepvaartkwartier. De Duitse bezetter zei dat het afvoeren van de Rotterdamse en Schiedamse mannen in het kader van de ‘Arbeiteinsatz’ was. In Duitsland aan het werk gezet worden. Maar er was een heel andere reden. De Duitsers waren toen bang dat de mannen zich zouden aansluiten bij het verzet of de geallieerden, want die kwamen ook steeds dichterbij. Niet minder dan 52.000 mannen, waaronder 5.000 Schiedammers, werden onder dwang van een 8.000 Duitse soldaten met goederenwagons, binnenvaartschepen of lopend afgevoerd naar centrale punten in Nederland om vandaar naar Duitsland te worden afgevoerd om onder erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid te moeten doen. Een aanzienlijk aantal zou nooit meer thuis komen. Ook politiemannen werden niet ontzien en zo miste het Rotterdamse politiekorps ineens enkele tientallen dienders. Gelukkig was er iemand zo alert om hiertegen te ageren en het Rotterdamse korps kon de dertig politiemannen, inmiddels in Kampen ondergebracht, terugkrijgen om de sterkte weer aan te vullen. Op vragen hoe het vervoer geregeld ging worden kwam geen antwoord en dus moesten de mannen lopend naar Rotterdam, waar de meesten doodziek aan kwamen.
Slecht
De afgevoerde mannen moesten onder barre omstandigheden het werk doen. Bij weigering liepen ze het risico te worden doodgeschoten. Soms werden zij bij temperaturen dik onder nul in goederenwagons naar andere plaatsen in Duitsland vervoerd. Ook dit overleefde niet iedereen. Sommigen kwamen dus niet meer terug, terwijl anderen jarenlang kampten met fysieke en mentale klachten. En er was van de thuisblijvers niet altijd een goede opvang of erkenning te verwachten. Klagen over de slechte leefomstandigheden had niet veel zin, omdat de thuisblijvers het door de hongerwinter ook slecht hadden. Het werd zelfs gestimuleerd om het er maar niet over te hebben en zo is deze razzia en alles wat daarop volgde jarenlang doodgezwegen. Vaak pas na het overlijden van de direct betrokkenen kwamen verhalen boven tafel.
Een herinneringsmonument staat pas sinds 2023 op de Parkkade en wellicht komt dit door het laat bekend worden van de ervaringen. Jan Willem Cleijpool is één van de initiatiefnemers. De twee beelden horen bij elkaar en zijn doormidden gezaagd, zoals toen de echtparen en gezinnen ook uit elkaar gerukt zijn. Wilt u er meer over weten? Kijk dan even op https://razziamonument.nl.